Reflectie op het theaterstuk Ravensbrück door Lucinda Ra / Stefanie Claes
Wat ik vooraf gelezen heb
Ravensbrück vertelt het verhaal van intergenerationeel trauma, gebaseerd op het leven van de grootmoeder van theatermaakster Stefanie Claes. Ze werd op haar 29ste afgevoerd naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück. Ze overleefde maar het trauma beïnvloedde haar dochter en later ook Claes zelf. De voorstelling werkt woordloos, met tekeningen, collages en een indringende soundscape, waardoor het persoonlijke verhaal uitgroeit tot een universeel relaas over oorlog, trauma en veerkracht. De aanpak is ambachtelijk: Claes gebruikt potlood, stift, penseel, ducttape, projecties en geluiden om herinneringen, angst en agressie te verbeelden.
Door mijn West-Vlaamse roots heb ik zoals zovele een bovengemiddelde interesse in ons oorlogsverleden. Ook mijn grootouders hebben een oorlogsverleden. Maar net zoals in dit verhaal werd daar niet of nauwelijks over gesproken. Vragen stellen werd niet gedaan en zo verdwijnt veel jammergenoeg in de doofpot. Wat overblijft zijn onverwerkte trauma’s en gevoeligheden die helaas bewust of onbewust worden doorgegeven.
Mijn ervaring tijdens de voorstelling
De voorstelling was spannend en heftig, met momenten die echt binnenkwamen. Een beklijvend moment voor mij was het tevoorschijn komen van een hakenkruis, een krachtig symbool dat de ernst van het thema tastbaar maakte. Claes haar gebruik van verschillende opeenvolgende geluiden zoals een loop van een misthoorn of een fluit, versterkte de spanning en maakte de fysieke expressie van het trauma voelbaar.
Sommige scènes vond ik origineel en indrukwekkend, vooral door de combinatie van beeld en geluid, maar er waren ook momenten die me te traag leken, waardoor ik mijn aandacht van tijd tot tijd verloor. Tegelijk raakte het concept van intergenerationeel trauma me diep: de manier waarop de grootmoeder, moeder en Claes zelf door dat verleden beïnvloed zijn, werd zonder woorden zichtbaar én voelbaar.
Ik was onder de indruk van de prestatie van Claes. Helemaal alleen gedurende een uur een dergelijk fysiek en emotioneel intens stuk neerzetten, met constante beweging, projecties en geluiden, moet enorm zwaar zijn. Gelukkig werd dit deels gedragen door het effect van de zaal en de manier waarop het publiek reageerde. Zelf ga ik weinig naar het theater. En al zeker niet naar kleinere, intiemere settings. Het was een drempel om in een kleine zaal in een ongewijd kerkje plaats te nemen. Achteraf bekeken zeker voor herhaling vatbaar.
Mijn interpretatie
Het stuk liet me beseffen dat sommige emoties en ervaringen nauwelijks in woorden te vatten zijn. Claes’ beeldtaal in tekenen, plakken, projecteren en geluid maakte de traumatische gebeurtenissen zichtbaar en voelbaar, zelfs als het verhaal abstract blijft. Het toont hoe oorlogstrauma’s door generaties heen doorwerken, maar ook hoe veerkracht en creativiteit deze ervaringen kunnen verwerken en overbrengen. Het ging voor mij verder dan anekdotes; het werd een universeel verhaal van herinneren, verdringen en overleven.
Slotgedachte
Soms is er gewoon niet voldoende woordenschat om een gevoel te omschrijven. Dat geldt zeker voor het theaterstuk Ravensbrück: ik werd geraakt, ontroerd en het zet aan tot nadenken. Het stuk liet me voelen hoe krachtig theater kan zijn om trauma, geschiedenis en emotie over te brengen zonder woorden. Het is een stuk dat ik niet gauw zal vergeten.
REKINDLING 